Կրթություն

Պարտադիր ուսուցման բացերը

12-ամյա կրթությանը ոչ բոլորն են համաձայն

2017-2018 ուսումնական տարում Հայաստանի Հանրապետությունում դպրոց չի հաճախել դպրոցական տարիքի 274 երեխա: Մինչդեռ գործող օրենսդրության համաձայն՝ 6 տարեկանը լրացած յուրաքանչյուր երեխա պետք է պարտադիր ստանա 12-ամյա կրթություն: Հակառակ պարագայում, ստացվում է, որ դպրոց չհաճախող և պարտադիր ուսուցումից դուրս մնացած երեխաների ՀՀ Սահմանադրությամբ սահմանված իրավունքը խախտվում է:

Արդյոք այս պնդման հետ համաձա՞յն են այն երեխաների ծնողները, որոնք խախտել են օրենքը` երեխաներին կրթական գործընթացից դուրս թողնելով:

«Ամփոփ մեդիան» փորձել է հասկանալ, թե ինչու երեխաները չեն հաճախում դպրոց, և ով է այս երեխաների ուսում ստանալու իրավունքի խախտման պատասխանատուն:

Կրթությունից դուրս մնացած երեխաները

Լոռու մարզում այս տարվա նոյեմբերին պարտադիր ուսումից դուրս մնացած 106 երեխա է հաշվառվել: Տվյալները տրամադրել է Լոռու մարզպետարանի ընտանիքի, կանանց և երեխաների իրավունքների պաշտպանության բաժինը:

Ինչպես երևում է գրաֆիկից՝ այդ երեխաների մեծ մասը հիմնականում 1-ին կամ 8-րդ և բարձր դասարանների տարիքի երեխաներ են: Առաջին դասարանի տարիքային խմբի երեխաների պարագայում մարզպետարանում նշում են, որ դպրոց չհաճախելու որոշումը կայացվում է հիմնականում ծնողների կողմից:

«Վեց տարեկանի համար ծնողն ասում է, թե փոքր է, չի դիմանա ծանրաբեռնվածությանը, մյուս տարի ենք ուղարկելու, որ լավ սովորի: Իսկ ավելի բարձր տարիքային խմբերում դպրոց չհաճախելու որոշումը նաև երեխայի կողմից կարող է լինել»,- նշում է Լոռու մարզպետարանի ընտանիքի, կանանց և երեխաների իրավունքների պաշտպանության բաժնի կրտսեր մասնագետ Անի Ղազարյանը:

Ըստ Ղազարյանի՝ թեպետ 12-ամյա կրթությունը Հայաստանում պարտադիր պայման է, բայց դրա մասին ոչ բոլոր ծնողներն են տեղյակ` կարծելով, թե 9-րդ դասարանից հետո կարող են այլևս երեխաներին դպրոց չուղարկել: «Ունենք ընտանիքներ, որ ծնողն ասում է՝ դպրոցն ի՞նչ կրթություն է տալիս, որ ուղարկեմ, ավելի լավ է գնա արհեստ սովորի»:

ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի մասնագետների դիտարկումների համաձայն՝ կրթությունից դուրս մնացած երեխաները բաժանվում են 3 խմբի: 1-ին խումբը կոչվում է տեսանելի, քանի որ այս երեխաներն ընդունվում են դպրոց, սակայն ինչ-որ փուլում կիսատ են թողնում ուսումը:

2-րդ` կիսատեսանելի խմբում ընդգրկված են որևէ տեղական տեղեկատվական համակարգում, սակայն որպես հաշմանդամություն ունեցող կամ ծանր սոցիալական վիճակում գտնվող ընտանիքների երեխաներ: Նրանց մասին կրթական համակարգը հնարավոր է տեղեկություն չունենա, եթե սոցհամակարգը չտեղեկացնի և չսկսի աշխատել իր համայնքում գտնվող դպրոցի հետ:

3-րդ խումբը կոչվում է անտեսանելի: Այստեղ ընդգրկված երեխաները որևէ տեղեկատվական համակարգում ընդգրկված չեն: Կան նաև երեխաներ, որոնք պարտադիր կրթությունից դուրս են մնացել, այսինքն՝ չեն հաճախում կամ չեն հաճախել դպրոց:

Լոռու մարզպետարանի աշխատակիցների կողմից տարվող աշխատանքների արդյունքում հաջողվել է 106 երեխայից 12-ին վերադարձնել դպրոց:

Այդ նպատակով Անի Ղազարյանը մարզպետարանի բաժնի մյուս աշխատակիցների հետ, ՀՀ կառավարության համապատասխան որոշման հիմքով, կատարում են տնայցեր` հասկանալու համար երեխայի դպրոց չհաճախելու պատճառները: Կախված խնդրից` նրանց կարող է միանալ նաև համայնքային սոցաշխատողը կամ կրթության վարչության աշխատակիցը:

Ղազարյանը նշում է, որ երբեմն այդ այցելություներն ուղեկցվում են խնդիրներով, քանի որ որոշ ծնողներ, տեղեկանալով այցելության պատճառների մասին, չեն ցանկանում խոսել և ագրեսիվ են տրամադրվում անկոչ հյուրերի նկատմամբ:

«Դեպք ենք ունեցել, որ անգամ ոստիկանությունում մեր դեմ բողոք են ներկայացրել, որ ապօրինի ներխուժել ենք իրենց բնակարան: Բայց մենք ապօրինի ոչինչ չենք անում: Մեր բաժնի կանոնադրությունից ելնելով` տնայց ենք կատարում, հիմնվելով կառավարության 1044 Ն որոշման վրա»,- պարզաբանում է Անին:

«Ամփոփ մեդիան» ևս փորձեց կապ հաստատել Վանաձորի ընտանիքներից մի քանիսի հետ, որոնց երեխաները դպրոց չեն հաճախում: Ծնողները չհամաձայնվեցին, որ լրագրողն այցելի իրենց, սակայն կարճ հեռախոսազրույցների միջոցով փորձ արվեց պարզաբանում ստանալ դպրոց չհաճախելու պատճառների մասին:  Գրեթե բոլոր զրուցակիցներն էլ պնդեցին, որ իրենց երեխայի դպրոց հաճախելու կամ չհաճախելու որոշումն ընդունելն իրենց իրավունքն է:

Զրուցակիցներից մեկը նշեց, որ ինքն առողջական խնդիրներ ունի, ինչն էլ պատճառ է դարձել, որ երեխային դպրոց չտանի, քանի որ երեխային ուղեկցել չի կարող: Մեկ ուրիշն էլ ասաց, որ տղան չի ցանկանում ավագ դպրոց գնալ, քանի որ իրեն հետաքրքիր չէ այնտեղ և ընտանիքի անդամների հակառակ պնդումները լսել չի ուզում:

«Ավագ դպրոց չհաճախելու պատճառը, կարծում եմ, այն է, որ ավագ դպրոցը բովանդակային առումով գրեթե դատարկ է, շատ է կրկնողությունը։ Եթե այն լցվի հասարակագիտության ուժեղ դասընթացով, բնագիտության կիրառական դասերով և տեղի ունենա բուհերի հետ համագործակցություն, մասնագիտական կողմնորոշում, ապա ավագ դպրոցը կսկսի լուրջ դեր կատարել աշակերտների կյանքում»,- ասում է Կրթական քաղաքացիական նախաձեռնության անդամ Վահրամ Սողոմոնյանը:

Ըստ նրա՝ շատ վայրերում չհաճախելու պատճառներից կարող է լինել նաև նախկին ռեֆորմների արդյունքում ավագ դպրոցների տեղանքով պայմանավորված շերտավորումը:

Լոռու մարզպետարանի ընտանիքի, կանանց և երեխաների իրավունքների պաշտպանության բաժնի պետ Արեն Եղիազարյանն «Ամփոփի» հետ զրույցում ասում է, որ խնդրին լուծում տալու համար օրենսդրական փոփոխություններ են պետք:

«Մենք ծնողներին տեղեկացնում ենք, որ օրենսգրքով տուգանք է սահմանված` նվազագույն աշխատավարձի հիսունից հարյուրապատիկի չափով: Բայց դա էլ կարող են վճարել և էլի դպրոց չտանել երեխաներին: Դա հարցի լուծում չէ»,- ասում է Եղիազարյանը և ավելացնում, – «Համայնքը պետք է դատի տա այդ ծնողին, բայց համայնքի ղեկավարն էլ ասում է՝ ես իմ գյուղացուն ո՞նց վարչական տույժի ենթարկեմ: Մարդ էլ կա, ասում է՝ իմ երեխան է, ինչ կուզեմ՝ կանեմ: Վարչական տույժով հարց չի լուծվում: Այլ բան պետք է մտածել: Օրենքի բաց կա»:

Լոռու մարզի օրինակով

Լոռու մարզում մի քանի տարի առաջ ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամը (ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը) ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարության և Լոռու մարզպետարանի հետ համատեղ իրականացրել է «Պարտադիր կրթությունից դուրս մնացած երեխաների բացահայտում» փորձնական ծրագիրը: Դպրոց չհաճախող երեխաների բացահայտման համար ծրագրի շրջանակներում երկու տարի շարունակ ուսումնասիրվել են մարզի բոլոր համայնքները:

Միայն Վանաձոր և Գուգարք քաղաքներում բացահայտվել է դպրոց չհաճախող 228 երեխա, որոնցից 212-ը 6-8 տարիքային խմբի երեխաներ են, իսկ 16-ը` 9-16: Այս երեխաների դպրոց չհաճախելու հիմնական պատճառներից են հաշմանդամությունը, մշակութային առանձնահատկությունները, լեզվի հետ կապված խնդիրները, միգրացիան, ծայրահեղ աղքատությունը կամ անբարենպաստ ընտանեկան հանգամանքները:

Ծրագրի շրջանակներում իրականացված նախաձեռնությունների շնորհիվ հնարավոր է դարձել այս երեխաներից ընդամենը 83-ին վերադարձնել դպրոց. 6-8 տարիքային խմբի 72 երեխա ընդունվել է առաջին դասարան, իսկ 9-16 տարիքային խմբի 11 երեխա վերականգնել  է ուսումը:

«Ամփոփի» հարցմանն ի պատասխան՝ Կրթության և գիտության նախարարությունից նշեցին, որ «Պարտադիր կրթությունից դուրս մնացած երեխաների հայտնաբերման, հաշվառման և ուղղորդման կարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության որոշման ընդունումից հետո և Լոռու մարզում «Պարտադիր ուսուցումից դուրս մնացած երեխաների հաշվառման» ենթածրագրի արդյունքների վերլուծության հիման վրա նախատեսվում է համակարգը ներդնել ամբողջ հանրապետությունում:

Փաստարկ

ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարի ժամանակավոր պաշտոնակատար Մանե Թանդիլյանի խոսքով՝ երեխաների կրթության իրավունքը հիմնարար իրավունք է, որի պաշտպանությանը պետք է ուղղվեն ոչ միայն Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության ջանքերը, այլ նաև Կրթության, Առողջապահության նախարարությունների և ընդհանուր պետության:

«Այո՛, դա լրջագույն խնդիր է: Սոցիալական աշխատողների այն համակարգը, որ մենք փորձում ենք ներդնել և կատարելագործել, ունի գործառույթ՝ պատճառների հայտնաբերման, ուսումնասիրման և վերացման: Այդ ուղղությամբ աշխատանքներ կան և տարվում են: Մենք փորձում ենք դա արագացնել և կատարելագործել, որովհետև բավարար չեն: Պետք է ասեմ, որ մենք չենք կարողանում դեռևս հասնել այն մակարդակի, որ կարողանանք պաշտպանել սոցիալապես անապահով երեխաների կրթության իրավունքը, որովհետև նրանք հաճախ նաեւ անուշադրության են մատնված», – «Ամփոփին» ասաց Թանդիլյանը:

ՀՀ կրթության և գիտության նախարարությունը ՀՀ առողջապահության և ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունների հետ համատեղ, դեռևս 2017թ. մշակել և  ՀՀ կառավարության հաստատմանն են ներկայացրել «Պարտադիր կրթությունից դուրս մնացած երեխաների հայտնաբերման, հաշվառման եւ ուղղորդման կարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության որոշման նախագիծը:

Փաստաթղթում նշված է, որ սույն նախագծով նպատակ կա իրացնել յուրաքանչյուր երեխայի կրթության իրավունքը: Նախատեսվում է կանոնակարգել դպրոցահասակ երեխաների հաշվառման գործընթացը, ապահովել տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, բոլոր պատասխանատու կառույցների և շահագրգիռ մարմինների պարտավորությունների իրականացումը` երեխաներին հանրակրթության մեջ ընդգրկելու գործընթացում:

Սակայն խնդիրն ունի նաև ստվերային դրսևորումներ, ինչը կարող է իր ուղղակի ազդեցությունն ունենալ իրական պատկերի վրա: Համաձայն 2018թ. աշակերտների թվի ֆինանսավորման բանաձևի՝ հանրակրթական դպրոցները ֆինանսավորվում են աշակերտների թվով, ուստի հաճախ ոչ միշտ է փաստացի գրանցված աշակերտների թիվը համընկնում փաստացի հաճախող երեխաների թվի հետ: Բայց այս հարցը դեռ խորքային ուսումնասիրման կարիք ունի:

Փորձագետի կարծիք



Ամփոփեց Գայանե Մելիքյանը

Տեղեկատվական աջակցություն Վանաձորից` Տաթևիկ Ղազարյան

Պատասխանատու խմբագիր` Սուրեն Դեհերյան

ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ © Ampop.am կայքի նյութերի և վիզուալ պատկերների հեղինակային իրավունքը պատկանում է «Լրագրողներ հանուն ապագայի» ՀԿ-ը: Արգելվում է օգտագործել Ամփոփի նյութերն ու վիզուալ պատկերները առանց պատշաճ հղման: Առցանց այլ հարթակներում Ամփոփի պատրաստած եւ տարբերանշանը կրող վիզուալ պատկերները հնարավոր է վերբեռնել միայն ԼՀԱ-ի հետ համապատասխան համաձայնության դեպքում:


Ամփոփեցի՞ր, դե փոխանցի՛րShare on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Share on LinkedIn
Linkedin
Հրապարակվել է` 08/11/2018