Հունգարիայի վերջին խորհրդարանական ընտրությունները, որոնք տեղի ունեցան 2026 թ-ի ապրիլի 12-ին, դարձան ոչ միայն ներքաղաքական պայքարի, այլև աշխարհաքաղաքական առճակատման մեծ թատերաբեմ։ 16 տարի երկիրը ղեկավարած Վիկտոր Օրբանի պարտությունը և Պետեր Մադյարի ու նրա «Տիսա» կուսակցության հաղթանակը տեղի ունեցավ Մոսկվայի կողմից իրականացված տեղեկատվական աննախադեպ գրոհի ֆոնին։
Դրա մասին են վկայում The Insider-ի և The Washington Post-ի հետաքննությունները, որոնք նշում են, որ Ռուսաստանը, օգտագործելով իր ողջ քարոզչական զինանոցը, փորձում էր ամեն գնով պահպանել իրեն ձեռնտու վարչակարգը Բուդապեշտում։
Քարոզչության կենտրոնացված կառավարումը
Համաձայն նշված հեղինակավոր լրատվամիջոցների՝ այս գործողությունների թիկունքում կանգնած էր Ռուսաստանի նախագահի աշխատակազմը՝ Սերգեյ Կիրիենկոյի անմիջական վերահսկողությամբ: Ի դեպ, Կիրիենկոն, համաձայն մոսկովյան «Վեդոմոստի» պարբերականի նախորդ տարվա ապրիլի հրապարկման, Կրեմլում Հայաստանի հետ հարաբերությունների համակարգողն է:
Վերը բերված աղբյուրները նշում են, որ Եվգենի Պրիգոժինի մահից հետո ապատեղեկատվության տարածման գործառույթը մասնավոր հատվածից անցել է պետական ուղիղ վերահսկողության տակ։ Հիմնական կատարողը Իլյա Գամբաշիձեի «Սոցիալական դիզայնի գործակալությունն» էր (Social Design Agency (SDA)), որը մասնագիտացած է կեղծ լուրերի և մանիպուլյատիվ մեմերի ստեղծման մեջ։
Այս կառույցները Հունգարիայում գործի էին դրել «Մատրյոշկա» և Doppelgänger կոչվող տեխնոլոգիաները։ Դրանց էությունը հեղինակավոր միջազգային լրատվամիջոցների, օրինակ՝ Deutsche Welle կամ Euronews կայքերի կատարյալ կրկնօրինակումն էր, որոնց միջոցով տարածվում էին կեղծ, բայց Կրեմլին ձեռնտու լուրեր։
Մեդիա գրոհի գործիքակազմը՝ մեմերից մինչև AI
Հունգարացի ընտրողի վրա ազդելու համար Մոսկվան չէր խորշում նաև նորագույն տեխնոլոգիաներ կիրառել։ NewsGuard-ի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ TikTok-ում ռուսամետ ցանցերի տարածած հոլովակները հավաքել են ավելի քան 10 միլիոն դիտում։ Դրանց մի մասը ստեղծվել էր արհեստական բանականության միջոցով (AI)։ Օգտագործվել են հայտնի դերասանների, օրինակ՝ Ջոնի Դեփի կամ Լեոնարդո Դի Կապրիոյի կերպարները, որոնք հունգարացիներին «զգուշացնում էին» Մադյարի հաղթանակի դեպքում սպասվող տնտեսական աղետի կամ պատերազմի մեջ ներքաշվելու վտանգի մասին։
Վախի սերմանում և հակաուկրաինական նարատիվներ
Կրեմլի ռազմավարության առանցքային տարրերից մեկը Հունգարիայի և Ուկրաինայի միջև թշնամանքի հրահրումն էր։ Ընտրարշավի ընթացքում տարածվում էին կեղծ տեսանյութեր, թե իբր ուկրաինացի փախստականները փորձել են պայթեցնել Վիկտոր Օրբանի գրասենյակը։ Նպատակն էր Օրբանին ներկայացնել որպես խաղաղության միակ երաշխավոր, իսկ ընդդիմությանը՝ որպես Բրյուսելի և Կիևի «կամակատար», ով պատրաստ է հունգարացի երիտասարդներին ուղարկել ռազմաճակատ։
Այս ամենը համակարգվում էր նաև Բուդապեշտում ռուսական դեսպանատան միջոցով։ Direkt36-ի հետաքննությունը բացահայտել է, որ ՌԴ ռազմական կցորդ Օլեգ Սմիրնովն ուղղակիորեն կապի մեջ էր հունգարացի հայտնի քարոզիչների հետ և նրանց տրամադրում էր պատրաստի թեզեր, որոնք հետագայում վերարտադրվում էին տեղական հեռուստաալիքներով։
Ընտրությունների արդյունքը և Մոսկվայի արձագանքը
Չնայած ծախսված հսկայական ռեսուրսներին՝ ապրիլի 12-ին տեղի ունեցած քվեարկությունը ցույց տվեց, որ քարոզչությունը միշտ չէ, որ կարող է հաղթել, եթե կա իրական փոփոխության պահանջ։ Պետեր Մադյարի հաղթանակից հետո ռուսական պետական հեռուստաընկերություններն սկսեցին կտրուկ փոխել իրենց հռետորաբանությունը։ Первый канал-ի և НТВ-ի եթերում Օրբանի պարտությունը ներկայացվեց որպես Արևմուտքի «դավադրություն» և աննախադեպ ճնշումների հետևանք։
Կարդացեք նաև
Օրբանի անկումը. Հունգարիան ազատվեց Կրեմլի հիմնական դաշնակցից և Սաֆարովի «հովանավորից»
Դեսպանատան դերը և գործակալական ցանցը
Հունգարիայում ռուսական հետախուզությունը տարիներ շարունակ ստեղծել է գործակալական ցանց՝ դիվանագիտության քողի տակ։ Դեսպանի խորհրդական Տիգրան Գարիբյանը, ով երկար տարիներ աշխատում է Բուդապեշտում, ըստ The Washington Post-ի, պարբերաբար հանդիպումներ է ունեցել իշխանամետ լրագրողների հետ և նրանց տրամադրել քաղաքական ուղեցույցներ։
Այդ համակարգված գործունեությունը միտված է եղել ոչ միայն ազդելու ընտրողների վրա, այլև վարկաբեկելու Օրբանի բոլոր քննադատներին։ Այդ նպատակով, օրինակ, հոգևորական Գաբոր Իվանիի դեմ կազմակերպվել են արշավներ:
Հակասովետական դիսիդենտից մինչև քարոզչության թիրախ. Գաբոր Իվանիի պատմությունը
Այս տեղեկատվական պատերազմի թիրախներից մեկը դարձավ հայտնի հոգևորական և նախկին հակասովետական դիսիդենտ Գաբոր Իվանիին, ով անձնական և քաղաքական երկար ճանապարհ է անցել Վիկտոր Օրբանի հետ: Դեռևս 1990-ականներին հենց Իվանիին է մկրտել Օրբանի երեխաներին, սակայն տարիների ընթացքում Իվանիի սուր քննադատության պատճառով նրանց հայացքները շեղվեցին: Հոգևորականը բացահայտորեն դեմ է արտահայտվել Օրբանի կողմից քրիստոնեությունն ու ազգայնականությունը համադրելուն ուղղված պրոպագանդային, ինչը, ըստ երևույթին, չի ներվել իշխանությունների կողմից: Այս լարվածության ֆոնին, 2022 թ-ին ուժայինները խուզարկություն են իրականացրել հոգևորականի համայնքում, որից հետո նրան պետպաշտոնյաների նկատմամբ «բռնություն» գործադրելու մեղադրանք է առաջադրվել (թեև խոսքը խուզարկությանը դիմադրելու մասին էր)։
Այս նախապատմությունը հաշվի առնելով՝ զարմանալի չէ, որ հենց Իվանիին ընտրվեց ռուսական և իշխանամետ քարոզչամեքենայի կողմից ընտրություններից առաջ վարկաբեկման թիրախ:
Գործողությունն իրականացվել է դասական «Storm-1516» մեթոդաբանությամբ։ 2026 թ. փետրվարի վերջին սոցիալական ցանցերում հայտնվել են տեսանյութեր, որտեղ Իվանիին մեղադրվում էր մանկապղծության մեջ: Որպես աղբյուր նշվել է գոյություն չունեցող Oknyomozó Riport լրատվամիջոցը (հունգարերենից՝ «Հետաքննական զեկույց»)։
Կեղծիքին վստահելիություն հաղորդելու համար տեսանյութի հրապարակումից ընդամենը երեք օր առաջ՝ փետրվարի 18-ին են հարձակվողները գրանցել oknyomozoriport․hu դոմեյնը։ Համաձայն հետաքննության, այս կայքի և մի քանի այլ նմանատիպ կեղծ լրատվականների (օրինակ՝ hirekhub24.hu, napihirek24.hu) հոսթինգը նույն IP հասցեի վրա է եղել և օգտագործվել է WordPress-ի նույն վճարովի հաշիվը։ Ապատեղեկատվությունը տարածվել է Facebook-ում և X-ում (Twitter)՝ օգտագործելով թիրախավորված գովազդներ և բոտերի ցանցեր: The Insider-ի տվյալներով՝ միայն Facebook-ում այս կեղծիքի լսարանը գերազանցել է 120,000՝ հիմնականում թիրախավորելով 65-ից բարձր անձանց։
Ամփոփում
Հունգարիայի օրինակը ցույց է տալիս, որ Մոսկվան այլևս չի սահմանափակվում ավանդական քարոզչությամբ։ Նրանք ստեղծել են մի համապարփակ «տեղեկատվական էկոհամակարգ», որը ներառում է դիվանագետների, հետախույզների, AI տեխնոլոգիաների և տեղական ազդեցության գործակալների։ Թեև այս անգամ այդ մեքենան ձախողեց՝ չկարողանալով կանխել Օրբանի պարտությունը, այն շարունակում է լուրջ սպառնալիք մնալ ժողովրդավարական գործընթացների համար ողջ Եվրոպայում։
Կրեմլը հրաժարվել է շնորհավորել նորընտիր վարչապետին։ Բացի այդ, Դմիտրի Պեսկովը հայտարարել է Հունգարիան «ոչ բարեկամական երկիր» դիտարկելու մասին, ինչը հաստատում է, որ Մոսկվան կորցրել է իր վերջին հուսալի հենարանը Եվրոպական միությունում։
Ամփոփ Մեդիա
Նյութի հիմնական պատկերը գեներացվել է ԱԲ գործիքով Ամփոփ Մեդիայի կողմից
Նյութը պատրաստվել է The Insider, Financial Times, The Washington Post, NewsGuard և Direkt36 պարբերականների հետաքննական հոդվածների հիման վրա։
Պատկերները՝ նույն աղբյուրներից
ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ © Ampop.am կայքի նյութերն ու «Ամփոփ Մեդիա» տարբերանշանը կրող վիզուալ պատկերներն այլ աուդիովիզուալ հարթակներում հրապարակել հնարավոր է միմիայն «Ամփոփ Մեդիայի» և/կամ ԼՀԱ-ի ղեկավարության հետ համապատասխան համաձայնության դեպքում:
Փորձագետի կարծիք
Հրապարակվել է` 16/04/2026
