«Ամփոփ Մեդիան» ուսումնասիրել է հոկտեմբերի 25-ի ՏԻՄ ընտրությունների 46 համամասնական ցուցակներում ընդգրկված 1,630 թեկնածուների տվյալները՝ ըստ սեռի, տարիքի, կուսակցական պատկանելության և զբաղվածության, և առանձնացրել մի շարք ուշագրավ միտումներ։
Ըստ այդմ, կանայք կազմում են թեկնածուների շուրջ մեկ երրորդը, սակայն բոլոր ընտրական ցուցակներից միայն մեկն է գլխավորում կին։ Թեկնածուների մեդիան տարիքը 43 է, իսկ յուրաքանչյուր հինգերորդը որևէ կուսակցության անդամ չէ։
Հոկտեմբերի 25-ին համամասնական ընտրություններ են անցկացվելու 19 համայնքներում։ Ընտրություններին մասնակցում է 17 քաղաքական ուժ՝ 13 կուսակցություն և 4 դաշինք։
Սկզբնապես ընտրական ցուցակներում գրանցված է եղել 1,637 թեկնածու։ Նրանցից յոթը հոկտեմբերի 6-ի դրությամբ ինքնաբացարկ է հայտնել, ուստի հետագա հաշվարկները կատարվել են 1,630 թեկնածուի տվյալների հիման վրա։
Թեկնածուների 58%-ը ՔՊ-ի ցուցակներում է
Թեկնածուների թվով քաղաքական մյուս ուժերից զգալիորեն առանձնանում է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը (ՔՊ)։
ՔՊ-ի ընտրական ցուցակներում ընդգրկված է 950 թեկնածու՝ բոլոր թեկնածուների 58.3%-ը։
Կուսակցությունն իր ցուցակներով մասնակցում է համամասնական ընտրություններ անցկացնող 19 համայնքներից 17-ում, իսկ Գավառում և Գորիսում՝ «Համերաշխություն» դաշինքի կազմում։
Մյուս քաղաքական ուժերի մասնակցության աշխարհագրությունը զգալիորեն սահմանափակ է։
«Ապրելու երկիր» կուսակցությունը սեփական ցուցակով մասնակցում է հինգ համայնքում՝ Արթիկում, Դիլիջանում, Մարտունիում, Մեղրիում և Ջերմուկում, իսկ Գորիսում՝ «Ապրելու քվե» դաշինքի կազմում։
ՀՅԴ-ն մասնակցում է չորս համայնքում՝ Արտաշատում, Մարտունիում, Ծաղկաձորում և Հրազդանում, «Հանրապետությունը»՝ երեք, իսկ «Նոր դարաշրջանը», «Հայրենիքը» և «Ինքնիշխան Հայաստանը»՝ երկուական համայնքներում։
Մյուս քաղաքական ուժերի մեծ մասը սեփական ցուցակով ներկայացված է միայն մեկ համայնքում։
Թեկնածուների շուրջ մեկ երրորդը կանայք են, բայց 46 ցուցակներից միայն մեկն է գլխավորում կին
1,630 թեկնածուներից շուրջ 34%-ը կանայք են, 66.%-ը՝ տղամարդիկ։
Այս հարաբերակցությունը պետք է դիտարկել նաև Ընտրական օրենսգրքի պահանջի համատեքստում։ Համամասնական ընտրական ցուցակի առաջին համարից սկսած՝ յուրաքանչյուր ամբողջական եռյակում որևէ սեռի ներկայացուցիչների թիվը չի կարող գերազանցել 70%-ը։ Այսպիսով՝ ցուցակներում յուրաքանչյուր սեռի համար փաստացի ապահովվում է առնվազն մոտ 30% ներկայացվածություն։
Քաղաքական ուժերի միջև, սակայն, կան տարբերություններ։
Կանանց ամենաբարձր մասնաբաժինը «Հայրենիք» կուսակցության թեկնածուների շրջանում է՝ 44.1%։ Ամենացածրը «Հայկական քվե»-ի մոտ է՝ 28.6%։
ՔՊ-ն բացարձակ թվով ունի ամենաշատ կին թեկնածուները՝ 317, սակայն նրա թեկնածուների կազմում կանանց մասնաբաժինը 33.4% է։ Բացարձակ մեծ թիվը պայմանավորված է կուսակցության ցուցակներում թեկնածուների ընդհանուր մեծ թվով։
Տարբերությունն ավելի մեծ է ցուցակների առաջին համարները դիտարկելիս։
46 ընտրական ցուցակից միայն մեկն է գլխավորում կին՝ Դիլիջանում «Հանրապետություն» կուսակցության ցուցակը։
Այսպիսով՝ ցուցակներում կանանց մոտ մեկ երրորդ ներկայացվածությունը չի վերածվում նույնպիսի ներկայացվածության ցուցակների առաջին համարներում։
Թեկնածուների կեսը 43 տարեկանից երիտասարդ է
Հոկտեմբերի 25-ի ընտրությունների թեկնածուների մեդիան տարիքը 43 է։ Այսինքն՝ թեկնածուների կեսը 43 տարեկանից երիտասարդ է, մյուս կեսը՝ ավելի մեծ։
Ամենաերիտասարդ թեկնածուն 18 տարեկան է, ամենատարեցը՝ 79։
Թեկնածուների ամենամեծ տարիքային խումբը 30–44 տարեկաններն են՝ 723 մարդ կամ բոլոր թեկնածուների 44.4%-ը։
45–59 տարեկան թեկնածուները կազմում են 31%, 60 և բարձր տարիքի թեկնածուները՝ 14.8%։
18–29 տարեկանները 9.8% են կազմում։
Քաղաքական ուժերի միջև տարիքային տարբերությունները երբեմն բավական մեծ են։
Ամենացածր մեդիան տարիքը «Ինքնիշխան Հայաստան» կուսակցության թեկնածուներինն է՝ 24, ամենաբարձրը՝ «Հայաստանի շնորհապետական կուսակցության» (ՀՇԿ) թեկնածուներինը՝ 60.5 տարեկան։
Այս երկու ցուցանիշների միջև տարբերությունը 36.5 տարի է։
Միաժամանակ պետք է նշել, որ «Ինքնիշխան Հայաստանն» ունի ընդամենը 29 թեկնածու, իսկ «Հայաստանի շնորհապետական կուսակցությունը»՝ 10։
Յուրաքանչյուր հինգերորդ թեկնածուն անկուսակցական է
Ընտրական ցուցակում ընդգրկվելը դեռ չի նշանակում, որ թեկնածուն տվյալ կուսակցության անդամ է։
1,630 թեկնածուից 1,282-ը կուսակցական է, իսկ 348-ը՝ անկուսակցական։
Այսինքն՝ յուրաքանչյուր հինգերորդ թեկնածուն՝ 21.3%-ը, որևէ կուսակցության անդամ չէ։
Սա թույլատրելի է Ընտրական օրենսգրքով։ Կուսակցության կամ կուսակցությունների դաշինքի ընտրական ցուցակում կարող են ընդգրկվել նաև տվյալ կուսակցության կամ դաշինքի անդամ չհանդիսացող անձինք։ Նրանց թիվը, սակայն, յուրաքանչյուր ընտրական ցուցակում չի կարող գերազանցել թեկնածուների ընդհանուր թվի 30%-ը։
Հետևաբար ընտրական ցուցակում որևէ քաղաքական ուժ ներկայացնելը և այդ կուսակցության անդամ լինելը նույնը չեն։
Օրինակ՝ ՔՊ-ի առանձին ցուցակներում ընդգրկված 950 թեկնածուից 209-ը՝ 22%-ը, անկուսակցական է։
ՀՅԴ-ի 71 թեկնածուից անկուսակցական է 19-ը՝ 26.8%-ը։
Քաղաքական ուժերի միջև տարբերությունները տեսանելի են նաև ինֆոգրաֆիկում։
Թեկնածուների ավելի քան մեկ քառորդի դիմաց նշված է՝ «չի աշխատում»
455 թեկնածուի՝ 27.9%-ի տվյալներում նշված է «չի աշխատում»։ Միաժամանակ 1,156 թեկնածու՝ 70.9%-ը, դասակարգվել է որպես աշխատող։ Նրանցից 1,016-ի դեպքում նշված է «աշխատում է», ևս 140-ին «Ամփոփ Մեդիան» այս խմբում է ներառել որպես ինքնազբաղված, անհատ ձեռնարկատեր կամ գյուղատնտեսությամբ զբաղվող։
Բացի այդ, ցուցակներում ընդգրկված թեկնածուներից 17-ը ուսանողներ են, երկուսը՝ կենսաթոշակառու։
Զբաղվածության պատկերը քաղաքական ուժերի մոտ բավական տարբեր է։ «Նոր դարաշրջանի» թեկնածուների ճնշող մեծամասնության տվյալներում նշված է «չի աշխատում», մինչդեռ «Ինքնիշխան Հայաստանի» և ՔՊ-ի ցուցակներում այդ նշումով թեկնածուների բաժինը շատ ավելի փոքր է՝ մոտ 10%։ «Ինքնիշխան Հայաստանի» ցուցակն առանձնանում է նաև ուսանողների բարձր մասնաբաժնով՝ նրանք թեկնածուների մոտ մեկ երրորդն են։
Որտե՞ղ են աշխատում թեկնածուները
Աշխատանք ունեցող թեկնածուների ամենամեծ խումբը՝ 342 մարդ, կապված է տեղական ինքնակառավարման համակարգի հետ։
Եվս 258 թեկնածու աշխատում է կրթության, մշակույթի կամ սպորտի ոլորտներում։
Զբաղվածության ոլորտների այս խմբավորումը «Ամփոփ Մեդիայի» դասակարգումն է՝ ընտրական ցուցակներում նշված տվյալների հիման վրա։
Մեթոդաբանություն
Վերլուծությունը հիմնված է հոկտեմբերի 6-ի դրությամբ հասանելի 46 համամասնական ընտրական ցուցակների տվյալների վրա։
Դրանցում սկզբնապես գրանցված է եղել 1,637 թեկնածու։ Յոթ թեկնածու այդ պահի դրությամբ ինքնաբացարկ է հայտնել, ուստի նրանց տվյալները հանվել են հիմնական վերլուծությունից։ Հաշվարկները կատարվել են 1,630 թեկնածուի տվյալներով։
Թեկնածուների տարիքը հաշվարկվել է 2026 թ. հոկտեմբերի 25-ի դրությամբ։
«Կուսակցական պատկանելություն» ցուցանիշը վերաբերում է թեկնածուի անձնական կուսակցական անդամակցությանը և չի նույնացվում այն կուսակցության կամ դաշինքի հետ, որի ընտրական ցուցակում նա ընդգրկված է։
Զբաղվածության ոլորտների խմբավորումը «Ամփոփ Մեդիայի» դասակարգումն է՝ պաշտոնական ընտրական ցուցակներում ներկայացված զբաղվածության և պաշտոնների տվյալների հիման վրա։
Ամփոփեց Կարինե Դարբինյանը
Ինֆոգրաֆիկները՝ հեղինակի
Հիմնական պատկերը ստեղծվել է ԱԲ գործիքով
Ձևավորումը` Վան Սիմոնի
ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ © Ampop.am կայքի նյութերն ու «Ամփոփ Մեդիա» տարբերանշանը կրող վիզուալ պատկերներն այլ աուդիովիզուալ հարթակներում հրապարակել հնարավոր է միմիայն «Ամփոփ Մեդիայի» և/կամ ԼՀԱ-ի ղեկավարության հետ համապատասխան համաձայնության դեպքում:
Փորձագետի կարծիք
Հրապարակվել է` 12/10/2026
