Հայաստանում 15-ամյա աշակերտների 19%-ը հասել է PISA-ի ընթերցանության բազային մակարդակին, իսկ բնագիտությունից և մաթեմատիկայից՝ յուրաքանչյուր դեպքում 28%-ը։ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության՝ OECD-ի անդամ երկրներում համապատասխան միջին ցուցանիշները 69%, 74% և 65% են։
Միաժամանակ աշակերտների պատասխանները ցույց են տալիս, որ նրանց զգալի մասը լրացուցիչ ջանք է գործադրում բարդ առաջադրանքների դեպքում, պլանավորում է ուսումնառությունը և օգնության համար դիմում ուսուցիչներին։ Այսպիսով՝ թեստային ցածր արդյունքներն ու սովորելու նկատմամբ աշակերտների նկարագրած վերաբերմունքը տարբեր պատկերներ են ներկայացնում։
Հայաստանը PISA-ին առաջին անգամ մասնակցել է 2025 թ․-ին։ «Ամփոփ Մեդիան» ուսումնասիրել է OECD-ի «PISA 2025-ի արդյունքներ․ հատոր I» զեկույցը և Հայաստանի վերաբերյալ ամփոփագիրը՝ ներկայացնելու աշակերտների գիտելիքներն ու հմտությունները, ուսումնառության սովորությունները և դպրոցական միջավայրը։
Ի՞նչ է գնահատում PISA-ն
OECD-ն 2000 թ․-ից իրականացնում է PISA միջազգային գնահատման ծրագիրը, որն ուսումնասիրում է 15-ամյա աշակերտների գիտելիքներն ու դրանք կիրառելու հմտությունները։ Գնահատումը ցույց է տալիս, թե նրանք որքանով են կարողանում աշխատել տեղեկատվության հետ, լուծել խնդիրներ և կիրառել սովորածը տարբեր իրավիճակներում։
PISA 2025-ին մասնակցել է ավելի քան 760 հազար աշակերտ՝ 91 երկրից և տնտեսությունից։
Հայաստանից գնահատմանը մասնակցել է 293 դպրոցի 6,804 աշակերտ։ Ընտրանքը ներկայացնում է մոտ 23,800 տասնհինգամյա աշակերտի՝ տվյալ տարիքային խմբի ընդհանուր թվի շուրջ 80%-ը։ Սա ընտրանքի ներկայացուցչական ընդգրկումն է, ոչ թե թեստին անմիջապես մասնակցած դեռահասների բաժինը։
Աշակերտները հանձնել են մոտ երկժամյա թեստ։ Յուրաքանչյուր աշակերտ գնահատվել է երկու առարկայից՝ հարցերի և առարկաների տարբեր համակցություններով։ Նրանք նաև լրացրել են մոտ 35 րոպեանոց հարցաթերթիկ՝ իրենց ուսումնառության, վերաբերմունքի, ընտանիքի և դպրոցական միջավայրի վերաբերյալ։ Դպրոցների տնօրենները լրացրել են դպրոցի կառավարման և ուսումնական միջավայրի մասին հարցաթերթիկ։
Աշակերտների մեծ մասը չի հասել բազային մակարդակին
Հայաստանցի աշակերտների միջին արդյունքները երեք հիմնական ուղղություններով ցածր են OECD-ի անդամ երկրների միջինից։
Բազային՝ երկրորդ կամ ավելի բարձր մակարդակին բնագիտությունից և մաթեմատիկայից հասել է աշակերտների 28%-ը, իսկ ընթերցանությունից՝ 19%-ը։ Հետևաբար համապատասխան շեմին չի հասել բնագիտության և մաթեմատիկայի դեպքում 72%-ը, ընթերցանության դեպքում՝ 81%-ը։
Ի՞նչ է նշանակում բազային մակարդակը։ Ընթերցանության դեպքում այն ենթադրում է, օրինակ, միջին երկարության տեքստի հիմնական միտքը որոշելու և տրված պայմաններով տեղեկություն գտնելու կարողություն։ Բնագիտությունից՝ ծանոթ երևույթի ճիշտ բացատրությունը ճանաչելու և պարզ դեպքերում տվյալների հիման վրա եզրակացության հիմնավորվածությունը գնահատելու կարողություն։ Մաթեմատիկայից՝ պարզ իրավիճակը մաթեմատիկորեն ներկայացնելու կարողություն, օրինակ՝ երկու երթուղու երկարությունները համեմատելը։
Ամենաբարձր՝ հինգերորդ և վեցերորդ մակարդակներին բնագիտությունից և ընթերցանությունից հասել է հայաստանցի աշակերտների գրեթե զրո տոկոսը, իսկ մաթեմատիկայից՝ շուրջ 1%-ը։ OECD-ի միջին ցուցանիշները համապատասխանաբար 7%, 6% և 8% են։ «Գրեթե զրո»-ն չպետք է մեկնաբանել որպես բարձր արդյունք գրանցած աշակերտների բացարձակ բացակայություն։
PISA 2025-ը գնահատել է նաև թվային միջավայրում ուսումնառությունը՝ ներառյալ հաշվողական խնդիրների լուծումը։ Այս ուղղությունը վերաբերում է հաշվողական գործիքներով խնդիրների լուծմանը և առանձին է մաթեմատիկայի հիմնական գնահատումից։ Հայաստանի միջին արդյունքը կազմել է 354 միավոր։
Սովորելու պատրաստակամություն՝ ցածր արդյունքների կողքին
Սովորելու վարքագծի վերաբերյալ տվյալները հիմնված են աշակերտների պատասխանների վրա։ Դրանք նկարագրում են նրանց հաղորդած սովորություններն ու համոզմունքները, իսկ թեստային միավորները՝ առաջադրանքների կատարման արդյունքները։
Աշակերտների 65%-ը հայտնել է, որ առաջադրանքների բարդացման դեպքում լրացուցիչ ջանք է գործադրում․ OECD-ի միջինը 60% է։
Ուսումնառության իր մոտեցումը հաճախ կամ շատ հաճախ նախապես պլանավորելու մասին նշել է 60%-ը՝ OECD-ի 37%-ի դիմաց։ Նյութը հասկացած լինելը ստուգելու համար ինքն իրեն հարցեր է տալիս 58%-ը․ OECD-ի միջինը 49% է։
Օգնության անհրաժեշտության դեպքում ուսուցիչներին դիմելու մասին հայտնել է 82%-ը, իսկ նյութը լիարժեք չհասկանալու դեպքում դասընկերներին՝ 80%-ը։
Մյուս ցուցանիշներով պատկերը միատեսակ չէ։ Աշակերտների 63%-ն ունի աճի մտածելակերպ՝ համոզմունք, որ մտավոր կարողությունները հնարավոր է զարգացնել աշխատանքի, ջանքերի և հետադարձ կապի միջոցով։ OECD-ի միջինը 69% է։ Տարբեր հարցերով հետաքրքրասիրության մասին հայտնել է 72%-ը՝ OECD-ի 73%-ի դիմաց։
Այս պատասխանները ցույց են տալիս ուսումնառության համար կարևոր պատրաստակամություն, սակայն ինքնին չեն բացատրում ցածր թեստային արդյունքների պատճառները։
Ինչպե՞ս են աշակերտներն օգտագործում AI-ն
Հայաստանցի աշակերտների 49%-ը հայտնել է, որ ուսումնական նպատակներով առնվազն շաբաթը մեկ անգամ օգտվում է արհեստական բանականության՝ AI չաթբոտներից։ OECD-ի միջինը 46% է։
Աշակերտները նշել են նաև AI-ի կիրառման տարբեր նպատակներ՝ գրավոր առաջադրանքների համար տեքստ կազմել՝ 40%, կարդալու ենթակա տեքստ ամփոփել՝ 36%, նոր թեմայի վերաբերյալ նախնական ուսումնասիրություն կատարել՝ 36%։
OECD-ի զեկույցի համաձայն՝ հայաստանցի աշակերտների 75,9%-ը հայտնել է, որ դասերի ընթացքում երբեմն, հաճախ կամ շատ հաճախ գնահատում է AI չաթբոտների ստեղծած տեղեկատվության որակը։ Այս ցուցանիշը նկարագրում է աշակերտների հաղորդած ուսումնական գործունեությունը․ այն չի չափում, թե նրանք որքանով են ճիշտ ճանաչում AI-ի հնարավոր սխալները։
Զեկույցում ներկայացված՝ OECD-ի միջին տվյալներով, ուսման համար AI-ից հաճախ օգտվող և դպրոցում դրա ստեղծած տեղեկատվությունը գնահատելու առաջադրանքներ կատարող աշակերտների բնագիտության արդյունքները որոշ չափով բարձր են։ Սակայն սա վիճակագրական կապ է․ տվյալները չեն ապացուցում, որ հենց AI-ի կիրառումն է առաջացրել բարձր արդյունքը։
Դպրոցական միջավայրն ու ընտանիքի աջակցությունը
Հայաստանում աշակերտների 9%-ը հայտնել է, որ ամսական մի քանի անգամ կամ ավելի հաճախ ենթարկվել է բուլինգի առնվազն մեկ ձևի։ OECD-ի միջինը 20% է։ Այսպիսով՝ հարցմամբ արձանագրված տարածվածությունը ցածր է OECD-ի միջինից, սակայն ցուցանիշը հիմնված է աշակերտների հաղորդած փորձառության վրա։
Ընտանեկան աջակցության վերաբերյալ հարցվածների 72%-ը նշել է, որ ծնողները կամ խնամակալները շաբաթական առնվազն մեկ անգամ հետաքրքրվել են, թե իրենք ինչ են արել դպրոցում։ Դպրոցում հնարավոր խնդիրների մասին առնվազն շաբաթական քննարկումներ ունենալու մասին հայտնել է 59%-ը։
Սոցիալ-տնտեսական տարբերությունն ավելի փոքր է․ ի՞նչ է սա նշանակում
Հայաստանում սոցիալ-տնտեսական առավել բարենպաստ պայմաններում գտնվող աշակերտների բնագիտության արդյունքները միջինում 39 միավորով բարձր են անբարենպաստ պայմաններում գտնվողների արդյունքներից։ OECD-ի միջին տարբերությունը 85 միավոր է։
Համեմատությունը կատարվել է երկրի ներսում՝ սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակով ամենաբարձր և ամենացածր դիրքերում գտնվող երկու խմբերի միջև, որոնցից յուրաքանչյուրը ներառում է աշակերտների 25%-ը։
Հայաստանում բնագիտության արդյունքների տատանման 4,3%-ը վիճակագրորեն բացատրվում է PISA-ի սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի ցուցիչով․ OECD-ի միջինը 11,6% է։
Սա չի նշանակում, որ ընտանեկան պայմաններն ազդեցություն չունեն կամ կրթական հավասար հնարավորություններն ապահովված են։ Այն ցույց է տալիս, որ տվյալ գնահատման շրջանակում սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի և բնագիտության արդյունքների կապը Հայաստանում ավելի թույլ է։ Փոքր տարբերությունը պետք է դիտարկել նաև երկրի ընդհանուր ցածր արդյունքների համատեքստում։
Ի՞նչ հարցեր են առաջացնում արդյունքները
PISA 2025-ը ցույց է տալիս, որ Հայաստանում գնահատման ներկայացրած 15-ամյա աշակերտների մեծ մասը չի հասել ընթերցանության, մաթեմատիկայի և բնագիտության բազային մակարդակին։
Միաժամանակ աշակերտների զգալի մասը հայտնում է սովորելու պատրաստակամության, ուսումնառությունը պլանավորելու և օգնություն խնդրելու մասին։ Կրթական քաղաքականության համար կարևոր հարց է՝ ինչպես այդ պատրաստակամությունը վերածել չափելի գիտելիքների և կիրառելի հմտությունների։
Հայաստանն առաջին անգամ է մասնակցել PISA-ին, հետևաբար այս տվյալներով հնարավոր չէ գնահատել երկրի արդյունքների փոփոխությունը նախորդ մասնակցության համեմատ։ Դրանք կարող են մեկնակետ ծառայել հետագա գնահատումների համար։
2026 թ․ սեպտեմբերի 11-ի կառավարության նիստում կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Ժաննա Անդրեասյանը նշել է, որ հետազոտությամբ արձանագրված խնդիրները վաղուց են ախտորոշվել, իսկ վերջին տարիների բարեփոխումներն ուղղված են դրանց լուծմանը՝ դպրոցների լաբորատոր հագեցվածությունից և ուսուցիչների ներգրավումից մինչև կրթության բովանդակության փոփոխություն։
Նախարարի խոսքով՝ ակնկալվում է, որ այդ քայլերի արդյունքն առավել տեսանելի կլինի PISA-ի հաջորդ՝ 2029 թ․-ի գնահատման ժամանակ։ Նա նաև ընդգծել է արդյունքներին հետևելու և անհրաժեշտության դեպքում իրականացվող քաղաքականությունները վերանայելու անհրաժեշտությունը։
Ամփոփեց Գոհար Սարգսյանը
ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ © Ampop.am կայքի նյութերն ու «Ամփոփ Մեդիա» տարբերանշանը կրող վիզուալ պատկերներն այլ աուդիովիզուալ հարթակներում հրապարակել հնարավոր է միմիայն «Ամփոփ Մեդիայի» և/կամ ԼՀԱ-ի ղեկավարության հետ համապատասխան համաձայնության դեպքում:
Փորձագետի կարծիք
Հրապարակվել է` 28/09/2026
