Սոցիալական

Գյումրու անօթեւաններն ու բնակարանաշինությունը

Գյումրի, Շիրակի մարզ (Լուսանկարը` Ֆոտոլուրի)

1988թ․ երկրաշարժից անցել է 28 տարի, սակայն աղետի գոտու բնակարանաշինության խնդիրը կառավարությունը վերջնականապես չի լուծել: Հայաստանի երկրորդ քաղաք Գյումրիում այսօր էլ հարյուրավոր ընտանիքներ բնակվում են կիսախարխուլ կացարաններում, թեեւ իրականացվել են բնակարանաշինական բազմաթիվ ծրագրեր, կառուցվել են կորսված բնակարաններից շատ ավելի բնակարաններ: Արմատացած տնակային ավանները գտնվում են քաղաքի երկրորդական փողոցներում եւ վերածվել են քաղաքի ներսում առանձին համայնքների, որտեղ իշխում է աղքատությունը:

Իրավիճակ

Համաձայն Շիրակի մարզպետարանի տրամադրած տվյալների, 1988թ. երկրաշարժից հետո մինչ 2016թ. Գյումրիում բաշխվել է 21,187 բնակարան, մինչդեռ երկրաշարժից հետո քանդվել եւ բնակության համար անպիտան է հայտարարվել 20,612 բնակարան: Այսինքն, այս տարիների ընթացքում բաշխվել է 575 բնակարան ավելի, քան անպիտան հայտարարված բնակարանների թիվն է: Սրան զուգահեռ Գյումրիի բնակչության թիվը 1988թ․ համեմատ կրկնակի նվազել է` 238,000 բնակչից հասնելով 117,700-ի: Անօթեւանների թիվը 28 տարի անց շարունակում է մտահոգիչ մնալ:

image-2358

Թեեւ անօթեւանների ստույգ թիվը դժվար է ներկայացնել, քանի որ Շիրակի մարզպետարանի, Գյումրու քաղաքապետարանի, ինչպես նաեւ տեղական հասարակական կազմակերպությունների հնչեցրած թվերը խիստ տարբեր են եւ անհամադրելի: Ըստ այդմ՝ մարզպետարանի տվյալներով, անօթեւանի կարգավիճակ ունեցող ընտանիքները 158-ն են: Նշվում է, որ սրանք այն ընտանիքներն են, որոնք վկայող փաստաթղթեր ունեն առ այն, որ 1988թ. երկրաշարժին կորցրել են բնակելի տարածք, բայց մինչ օրս փոխհատուցում չեն ստացել: «Շիրակ կենտրոն» ՀԿ տվյալներով, Գյումրիում մոտ 3000 ընտանիք ապրում է վագոն-տնակներում, կիսախարխուլ շենք-շինություններում եւ նախկին գործարանային հանրակացարաններում, բայց նրանց մի մասին պետությունը չի ճանաչում որպես երկրաշաժի հետեւանքով անօթեւաններ: Իսկ քաղաքապետարանը վստահեցնում է, որ անօթեւանների վերաբերյալ ունի 95 տոկոս ճշգրտությամբ ցուցակ, որում ընդգրկված են 3520 մարդ: «Նրանցից 1038-ը, որոնք ապրում են տնակներում, սակայն չունեն անօթեւանի կարգավիճակ, այսօր դուրս են մնացել բնակարանաշինության ծրագրից: Պետությունը չունի նրանց նկատմամբ պարտավորություն: Սրանք մարդիկ են, ովքեր եկել են այլ վայրերից, գնել են այդ տնակները եւ ապրում են»,- դեռ 2015թ. նշել էր Գյումրիի քաղաքապետ Սամվել Բալասանյանը: Անօթեւան մնացած ընտանիքներից շատերի անդամների թիվը տարիների ընթացքում ավելացել է, եւ նրանց մի մասին հաջողվել է պետությունից ստանալ երկու բնակարան` համաձայն Կառավարության 1999թ. որոշման, որը թույլատրում է 2 բնակարան հանձնել 4 եւ 5-սենյականոց բնակարան կորցրած այն քաղաքացիներին, որոնց ընտանիքները բնակարանի հատկացման պահին բաղկացած են եղել ութ եւ ավելի անդամից: Սակայն կան նաեւ բազմաթիվ օրինակներ, երբ ժամանակին փոխհատուցված բնակարանները տարբեր պատճառներով սեփականատերերը վաճառել են` ընտանիքով կրկին վերադառնալով տնակներ:

Պատմական ակնարկ

1988թ. դեկտեմբերի 7-ին տեղի ունեցավ Սպիտակի երկրաշարժը, որը խլեց 25,000 մարդու կյանք, 530 հազարը մնացին անօթեւան: Երկրաշարժն ընդգրկեց Հայաստանի տարածքի մոտ 40%-ը՝ 1մլն. բնակչությամբ: Ավերման գոտին, որտեղ երկրաշարժի ուժգնությունը կազմեց 8 բալ եւ ավելի, ընդգրկեց երեք հազար քառ. կմ տարածություն: Տուժեց 21 քաղաք եւ շրջան, 342 գյուղ: Վնասի չափը հատկապես մեծ էր Գյումրիում, որովհետեւ քաղաքն իր ծավալով ամենամեծն էր: Միայն Գյումրու զոհերի թիվը 17 հազար էր: Աղետից ժամեր անց Խորհրդային Միության (ԽՍՀՄ) կազմում գտնվող Հայաստանին շտապեցին օգնության ձեռք մեկնել աշխարհի տարբեր երկրներից: Հումանիտար օգնություն ստացվեց ավելի քան 113 երկրից: 1989թ․ սկզբին Հայաստանում աշխատում էին խորհրդային այլ հանարպետություններից ժամանած մոտ 40 հազար մասնագետներ եւ զինծառայողներ: Պաշտոնական որոշման համաձայն, վերականգնողական աշխատանքներն ավարտվելու էին երկու տարվա ընթացքում, բայց 1991թ․ փլուզվեց Խորհրդային Միությունը՝ անավարտ թողնելով հազարավոր նախագծեր` այդ թվում նաեւ երկրաշարժի գոտու վերականգնողական աշխատանքները: Արդեն Հայաստանի կառավարությունը 1994թ․ ընդունեց աղետի գոտու վերականգնման նոր ծրագիր, ըստ որի աղետի գոտու բնակավայրերը պետք է վերականգնվեին մինչեւ 2001թ․: 1998թ․ կառավարությունը նոր որոշում ընդունեց, ըստ որի վերականգնումը պետք է ամբողջովին իրականացվեր 1998-2001թթ.: Սակայն այս որոշմամբ Շիրակի մարզի բնակավայրերի վերականգնման աշխատանքների ծավալը երկու անգամ պակասեցվեց: 1999-2002թթ․ Հայաստանի կառավարությունն ընդունեց «Աղետի գոտու վերականգնման եւ զարգացման հայեցակարգը», ապա գործողության մեջ մտավ «Աղետի գոտու վերականգնման համալիր ծրագիրը»: 2001թ․ աղետի գոտու վերականգնման վերջնաժամկետ հայտարարվեց 2003թ․: Վերջնաժամկետը հերթական անգամ խախտելով՝ 2003թ․ որոշվեց վերջնաժամկետը 10 տարով հետաձգել՝ մինչեւ 2013թ.: Ըստ Քաղաքաշինության պետական կոմիտեի, 2008թ-ից մեկնարկած բնակարանաշինության պետական ծրագրի համար Գյումրուն  կառավարությունը հատկացրել է 47,1 մլրդ դրամ, իսկ 2005-2016թթ․ բնակարանի գնման վկայագրերի (ԲԳՎ) համար՝ 4,25 մլրդ դրամ:

Փաստարկ  

Գյումրիում առաջիկայում պետական բյուջեով բնակարանաշինության ծրագիր նախատեսված չէ: Ըստ կառավարության 2016թ. ծրագրի, անօթեւաններին բնակարանով ապահովելու պետական աջակցության ծրագիրն ավարտվելու է 2017թ․, իսկ Գյումրու 5-ամյա զարգացման պլանում չեն նախատեսվում անօթեւանության հարցի լուծման հստակ քայլեր: Նախատեսվում է անօթեւանի կարգավիճակ ունեցողներին հատկացնել բնակարանի գնման վկայագրեր: Անօթեւաններին  օգնելու համար շարունակվում է տարբեր սոցիալական ծրագրերի իրականացումը․ խնայողություններ են արվում նաեւ քաղաքի բյուջեի հաշվին՝ կրճատվում են տարբեր միջոցառումների ու տոների համար նախատեսված գումարները՝ դրանք ուղղելով բնակարան ձեռք բերելուն: 2016թ. սկզբին գյումրեցի լուսանկարիչ Հայկ Բարսեղյանի մեկնարկած «SOS Գյումրի» նախաձեռնության արդյունքում 23 անօթեւան ընտանիքներ ապահովվել են բնակարաններով: Գյումրու նկատմամբ շարունակում են անտարբեր չմնալ նաեւ միջազգային  կառույցներն ու անհատները: 2008-2016 թթ. ընթացքում տարբեր սոցիալական եւ բարեգործական ծրագրերի շնորհիվ Գյումրիում բնակարան է ստացել 94 ընտանիք:

Փորձագետի կարծիք


Խնդիրը կարգավորելու համար պետական ծրագրերից զատ հարկավոր է հարկային արտոնություն տալ այն բարեգործական կազմակերպություններին, որոնց նպատակն է բնակարաններով ապահովել անօթեւան ընտանիքներին: Ինչպես օրինակ՝«Գյումրին առանց տնակների» հիմնադրամը, «Շիրակ Կենտրոն» ՀԿ-ը, որոնք բնակարաններ են գնում եւ նվիրում անօթեւան ընտանիքներին: Կառավարությունը, համագործակցելով տեղական, միջազգային եւ սփյուռքի կառույցների հետ, պետք է այս հարցը ներառի իր հիմնական գերակայությունների մեջ եւ մոբիլիզացնի իր բոլոր ջանքերը՝ օր առաջ ազատվելու 30-ամյա այս կնճռոտ հարցից:

Կարեն Պետրոսյան

տնտեսագետ. Գյումրի


Հղումների պահոց

  • ՀՀ օրենքը «Աղետի գոտու վերականգնման համալիր ծրագիր հաստատելու մասին»
  • Արաբական Al-Jazeera հեռուստաընկերության անդրադարձը Գյումրու անօթեւանության խնդրին
  • Աղետի գոտի ներդրումներ բերելու եւ անօթեւանների խնդիրը լուծելու համար կառավարությունը պայմաններ պետք է ստեղծի

Ամփոփեց Արմինե Ավետիսյանը
Պատասխանատու խմբագիր` Սուրեն Դեհերյան

© Ampop.am կայքի նյութերի եւ վիզուալ պատկերների հեղինակային իրավունքը պատկանում է «Լրագրողներ հանուն ապագայի» ՀԿ-ը: Արգելվում է օգտագործել Ամփոփի նյութերն ու վիզուալ պատկերները առանց պատշաճ հղման: Առցանց այլ հարթակներում Ամփոփի պատրաստած և տարբերանշանը կրող վիզուալ պատկերները հնարավոր է վերբեռնել միայն ԼՀԱ-ի հետ համապատասխան համաձայնության դեպքում:


Ամփոփեցի՞ր, դե փոխանցի՛րShare on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedIn